In België worden elk jaar zo’n 28.000 branden geregistreerd. Daarbij komen gemiddeld 100 mensen om het leven, vaak ’s nachts en in privéwoningen maar ook ondernemingen worden niet gespaard. 

Om brand te voorkomen, is een goed begrip van wat brand eigenlijk is essentieel. Want hoe beter u de oorzaken, processen en risicofactoren kent, hoe beter u uw woning en huisgenoten of uw bedrijf en medewerkers kunt beschermen.  

Daarom zetten we hier enkele basisprincipes van brand voor u op een rijtje: 

De vuurdriehoek (of hoe een brand ontstaat) 

Brand is altijd een reactie tussen een brandbare stof, zuurstof en een ontstekingsbron. Deze elementen vormen de vuurdriehoek: zonder deze drie samen krijg je geen brand. 

 

In de praktijk moet u dus vooral opletten voor de combinatie van een brandbaar product met een ontstekingsbron. 

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van brand? 

De oorzaken van brand kunnen worden ingedeeld volgens de ontstekingsbron: 

1. Elektriciteit: elektrische energie brengt warmte met zich mee. Als die warmte te hoog oploopt - door kortsluiting, hoge weerstand of gebrekkige koeling (bijvoorbeeld een kapotte ventilatie in een gesloten apparaat) - dan kan brandbaar materiaal tot ontsteking worden gebracht.
2. Statische elektriciteit: dit is elektriciteit die wordt opgeladen door een niet-geaarde geleider (bijvoorbeeld door wrijving). Bij contact met een geaard voorwerp kan dan een vonk ontstaan. Dat risico komt voor bij onder meer een snel bewegende rubberen band of niet-geleidende vloeistoffen in pijpleidingen.
3. Hete oppervlakken (niet-elektrisch): ook stralingswarmte door wrijving, defecte onderdelen, kachels, ovens of gesmolten materialen kan brand veroorzaken.
4. Vlammen en vonken: open vlammen kunnen ontstaan door vaste bronnen (bijvoorbeeld ovens) of door verplaatsbaar materiaal (bijvoorbeeld lasapparatuur of snijbranders). Snijden, lassen, slijpen… zijn dan weer werkzaamheden waarbij vaak vonken vrijkomen.
5. Roken: zo’n 10 tot 15% van de woningbranden in België ontstaan door brandende sigaretten of peuken.
6. Brandstichting: vaak worden hierbij sterke ontstekingsbronnen of brandversnellers gebruikt om de brand sneller te verspreiden.
7. Spontane ontbranding: materialen zoals plantaardige en dierlijke oliën, houtsnippers, houtskool of verfresten kunnen door natuurlijke processen (zoals ontbinding) spontaan opwarmen. Als deze warmte niet aan de omgeving kan worden afgegeven, dan kan de temperatuur zo hoog oplopen dat het materiaal spontaan ontbrandt.

 

De brandklassen: hoe kiest u het juiste blusmiddel?

Brandbare stoffen worden ingedeeld in vier klassen: 

• Klasse A: vaste stoffen (hout, papier, textiel…).
• Klasse B: vloeistoffen (olie, benzine…).
• Klasse C: gassen.
• Klasse D: lichte metalen (magnesium, aluminium…). 

Deze indeling vindt u terug op kleine manuele blusmiddelen zodat u weet voor welk type brand u ze kan gebruiken. De keuze van het juiste blusmiddel kiezen hangt dus af van de brandklasse.  

Meer informatie hierover vindt u onder meer op de website van de brandweer van Zone Centrum Gent. 

Hoe ontwikkelt een brand zich? En wat is een flashover? 

Bij een brand onderscheiden we twee fasen: de groei van een brand en een volledig ontwikkelde brand.  

In de groeifase van een brand is de brandreactie van de materialen van cruciaal belang. In een halfopen omgeving hopen zich in deze fase hete gassen op aan het plafond en stijgt de temperatuur. Wanneer de hete rooklaag aan het plafond een temperatuur van 500 tot 600 °C bereikt, ontstaat er een algemene ontbranding. Dit is een simultane verbranding van alle brandbare materialen in de ruimte door de inwerking van de interne thermische straling. Een tragisch voorbeeld hiervan was de brand in het Zwitserse Crans-Montana in de nieuwjaarsnacht van 2025 op 2026. 

Hoelang het duurt om van de groeifase naar een volledig ontwikkelde brand te evolueren, hangt af van de elementen van de vuurdriehoek maar het is essentieel om in de groeifase de brand te detecteren om ernstige schade te vermijden. 

Bij een volledig ontwikkelde brand speelt de brandweerstand van de materialen een rol. Hoelang de muren, vloeren, deuren… van een brandend gebouw bestand blijven tegen de hitte bepaalt hoeveel tijd er is om te evacueren.   

Brandveiligheid: beschermingsmaatregelen en regelgeving

Brandveiligheid is gebaseerd op passieve bescherming, actieve bescherming en organisatorische maatregelen.

Organisatorische maatregelen zijn acties die moeten worden ondernomen in geval van brand, met name:

• De evacuatie-instructies opvolgen
• De brand melden en het alarm activeren
• De hulpdiensten waarschuwen (112)
• Een beginnende brand bestrijden met eerste hulpmaatregelen (als dat mogelijk is zonder uzelf in gevaar te brengen).

Passieve bescherming heeft betrekking op infrastructuur en bouwkundige maatregelen die niet geactiveerd moeten worden om effect te hebben. Denk hierbij aan brandweerstand, compartimentering, plaats en inrichting van de vluchtwegen.

Actieve bescherming omvat de apparatuur die bij brand automatisch of handmatig wordt geactiveerd, zoals branddetectie, sprinklers en brandblussers. 

Meer weten over brandpreventie? 

Voor de basiswetgeving op het vlak van brandpreventie verwijzen we naar de volgende bronnen:  

• Algemeen Reglement op de Arbeidsbescherming, artikel 52.
• Codex over het welzijn op het werk - Boek III. Arbeidsplaatsen - titel 3. Brandpreventie op de arbeidsplaatsen.
• Koninklijk Besluit van 7 juli 1994 tot vaststelling van de basisnormen voor de preventie van brand en ontploffing waaraan de nieuwe gebouwen moeten voldoen.
• Koninklijk Besluit van 13 maart 1998 betreffende de opslag van zeer licht ontvlambare, licht ontvlambare, ontvlambare en brandbare vloeistoffen. 

Specifieke informatie over brandpreventie op de arbeidsplaatsen vindt u op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg.